Łupież to nadmierne złuszczanie się naskórka skóry głowy, widoczne jako białe lub żółtawe płatki na włosach i ubraniach, często z towarzyszącym świądem. Odpowiadają za niego głównie drożdżaki z rodzaju Malassezia, które naturalnie bytują na skórze, oraz indywidualna wrażliwość skóry głowy. Łupież dotyczy nawet co drugiej osoby dorosłej, nie jest zaraźliwy
i można go skutecznie kontrolować odpowiednią pielęgnacją. Wyjaśniamy, skąd się bierze łupież, jakie są jego rodzaje i jak się go pozbyć.

Czym jest łupież i jak wygląda?

Łupież to łagodna, często nawracająca dolegliwość skóry głowy, polegająca na przyspieszonym 7
i nieprawidłowym złuszczaniu naskórka. Komórki naskórka, zamiast odpadać pojedynczo
i niewidocznie, łączą się w większe płatki, które widać gołym okiem [1].

Jak wygląda łupież? Najczęściej są to:

• drobne, białe lub szare łuski osypujące się na ramiona (tzw. łupież biały, suchy),
• większe, żółtawe, tłuste łuski przylegające do skóry głowy (łupież tłusty),
• świąd i uczucie dyskomfortu skóry głowy,
• czasem lekkie zaczerwienienie.

Łupież i łojotokowe zapalenie skóry stanowią spektrum tego samego problemu. Łupież ogranicza się do skóry głowy i nie daje wyraźnego stanu zapalnego, natomiast łojotokowe zapalenie skóry obejmuje też twarz (np. brwi, fałdy nosowo-wargowe), okolice za uszami i klatkę piersiową, z wyraźnym zaczerwienieniem [1].

Skąd się bierze łupież? Najczęstsze przyczyny

Łupież bierze się z połączenia trzech czynników: obecności drożdżaków Malassezia, sebum (łoju) na skórze głowy oraz indywidualnej wrażliwości skóry [2]. Malassezia rozkładają lipidy sebum do wolnych kwasów tłuszczowych, które u osób wrażliwych podrażniają skórę, zaburzają barierę naskórkową i przyspieszają złuszczanie [2,3].

Od czego jest łupież i co sprzyja jego nasileniu?

• nadmierne wydzielanie sebum i rzadkie mycie głowy,
• stres i niedobór snu [1],
• chłodna, sucha pora roku i ogrzewane pomieszczenia [1],
• zbyt agresywne lub źle dobrane kosmetyki do włosów,
• osłabienie odporności i niektóre choroby (np. choroby neurologiczne).

Ilość drożdżaków nie zawsze przekłada się na nasilenie łupieżu – kluczowa jest reakcja skóry. Dlatego jedna osoba ma łupież, a inna, przy podobnej higienie, nie [2].

Rodzaje łupieżu

Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje łupieżu: łupież suchy i łupież tłusty. Różnią się wyglądem, przyczynami i sposobem pielęgnacji.

Łupież suchy

Łupież suchy to najczęstsza postać łupieżu – drobne, białe łuski łatwo osypują się z włosów,
a skóra głowy swędzi i bywa napięta. Nasila się zwykle jesienią i zimą. Warto odróżnić go od suchej skóry głowy, która też objawia się łuszczeniem, ale wynika z utraty wody (np. przez zbyt częste mycie mocnymi szamponami) i nie wymaga składników przeciwgrzybiczych, a łagodnej, nawilżającej pielęgnacji [4].

Łupież tłusty (łojotokowy)

Łupież tłusty, nazywany też łojotokowym, pojawia się u osób ze skłonnością do nadmiernego wydzielania sebum. Łuski są większe, żółtawe i przylegają do skóry głowy, a włosy szybko się przetłuszczają. Łupież łojotokowy może przechodzić w łojotokowe zapalenie skóry z zaczerwienieniem i świądem. Więcej o tym problemie przeczytasz w artykule łojotok skóry głowy – skąd się bierze i jak przywrócić równowagę.

Łupież plackowaty na głowie

„Łupież plackowaty na głowie” to potoczne określenie, a nie nazwa medyczna. Najczęściej tak opisuje się grube, wyraźnie odgraniczone łuski w postaci placków. Mogą one oznaczać łuszczycę skóry głowy (srebrzyste łuski na zaczerwienionym podłożu) lub – zwłaszcza u dzieci – grzybicę skóry głowy (łuszczące się ogniska z ułamanymi włosami) [4,5]. Takie zmiany nie są typowym łupieżem i wymagają diagnostyki u dermatologa. Nie należy mylić ich z łysieniem plackowatym, w którym pojawiają się okrągłe ogniska bez włosów, ale bez łuszczenia.

Łupież pstry i łupież różowy – to nie jest typowy łupież

Mimo podobnej nazwy łupież pstry i łupież różowy Giberta nie są odmianami łupieżu skóry głowy. To odrębne choroby skóry: łupież pstry jest infekcją drożdżakową skóry tułowia, z jaśniejszymi lub ciemniejszymi plamami, a łupież różowy Giberta to samoograniczająca się wysypka, prawdopodobnie o podłożu wirusowym.

Jak pozbyć się łupieżu?

Najskuteczniejszym sposobem na łupież jest regularne stosowanie szamponu przeciwłupieżowego z substancjami działającymi na drożdżaki Malassezia, uzupełnione łagodną pielęgnacją skóry głowy. Łupież ma skłonność do nawrotów, dlatego po ustąpieniu objawów warto kontynuować pielęgnację profilaktycznie.

Szampon przeciwłupieżowy – jak go wybrać i stosować?

Szampon przeciwłupieżowy powinien zawierać składniki o udowodnionym działaniu przeciwgrzybiczym i złuszczającym. Najlepiej przebadane to [1,6,7,8]:

• ketokonazol, cyklopiroks, klotrimazol – substancje przeciwgrzybicze z grupy azoli i pokrewnych,
• piroktonian olaminy i pirytionian cynku – ograniczają rozwój Malassezia, zmniejszają łuszczenie i świąd,
• dwusiarczek selenu – działa przeciwgrzybiczo i spowalnia złuszczanie,
• kwas salicylowy – pomaga usuwać łuski i oczyszcza skórę głowy.

Jak stosować szampon przeciwłupieżowy? Szampon wmasuj w skórę głowy i pozostaw na 3–5 minut, by składniki aktywne mogły zadziałać, a następnie dokładnie spłucz [9]. Na początku stosuj go 2–3 razy w tygodniu, a po ustąpieniu łupieżu – raz w tygodniu, by zapobiegać nawrotom.

Przykładem jest Szampon zwalczający łupież i jego przyczyny Dermedic CAPILARTE z klotrimazolem, piroktonianem olaminy i pochodną cynku, przeznaczony do pielęgnacji przy łupieżu suchym, tłustym i nawracającym. W badaniu ankietowym z udziałem 50 osób po miesiącu stosowania 98% badanych potwierdziło redukcję łupieżu, a 90% – zmniejszenie odczucia świądu i pieczenia. Więcej porad znajdziesz w artykule, jaki wybrać szampon na łupież.

Pielęgnacja skóry głowy przy łupieżu

Pielęgnacja skóry głowy przy łupieżu powinna być łagodna i regularna:

• myj głowę tak często, jak potrzebuje tego skóra – przy łupieżu tłustym nawet codziennie,
• używaj letniej wody i unikaj suszenia włosów bardzo gorącym powietrzem,
• raz w tygodniu stosuj peeling, np. Trychologiczny peeling do skóry głowy CAPILARTE z kwasami, który pomaga usunąć łuski i nadmiar sebum,
• przy skłonności do przetłuszczania sięgaj po szampon regulujący, np. SEBU-BALANCE CAPILARTE z niacynamidem, cynkiem PCA i kwasem salicylowym,
• przy podrażnionej skórze głowy wybieraj produkty łagodne – zobacz, jak dobrać pielęgnację przy łupieżu i wrażliwej skórze głowy.

Kondycja skóry głowy wpływa też na wzrost włosów – więcej o tym, jak o nią dbać, przeczytasz w artykule zdrowie skóry głowy zaczyna się od CAPILARTE.

Domowe sposoby na łupież – co warto wiedzieć?

Domowe sposoby na łupież mogą wspierać pielęgnację, ale same zwykle nie wystarczają, by trwale go zwalczyć. Co warto wiedzieć?

• olejek z drzewa herbacianego wykazuje działanie przeciwgrzybicze, ale może uczulać – stosuj go tylko w gotowych, rozcieńczonych preparatach,
• ocet jabłkowy i soda oczyszczona nie mają potwierdzonego działania przeciwłupieżowego i mogą podrażniać skórę głowy,
• oleje roślinne (np. kokosowy, oliwa) mogą zmiękczać łuski, ale przy łupieżu tłustym bywają pożywką dla drożdżaków,
• ograniczenie stresu, sen i zbilansowana dieta sprzyjają kondycji skóry głowy.

Jak zwalczyć łupież domowymi sposobami? Najlepiej traktować je jako uzupełnienie – podstawą pozostaje szampon przeciwłupieżowy z przebadanymi składnikami.

Kiedy łupież wymaga wizyty u dermatologa?

Łupież wymaga wizyty u dermatologa, gdy nie ustępuje mimo 4–6 tygodni regularnego stosowania szamponu przeciwłupieżowego, nasila się lub towarzyszą mu niepokojące objawy. Do lekarza należy zgłosić się, gdy pojawiają się:

• silne zaczerwienienie, pieczenie lub sączenie skóry głowy,
• grube, srebrzyste łuski i wyraźnie odgraniczone placki (podejrzenie łuszczycy),
• ogniska z łuszczeniem i ułamanymi włosami lub łyse placki (podejrzenie grzybicy),
• zmiany poza skórą głowy – na twarzy, za uszami, na klatce piersiowej,
• łupież u niemowląt i małych dzieci.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o łupież

Czy łupież jest zaraźliwy?

Nie, łupież nie jest zaraźliwy. Drożdżaki Malassezia odpowiedzialne za łupież występują naturalnie na skórze niemal każdego człowieka, a o pojawieniu się łupieżu decyduje indywidualna wrażliwość skóry głowy [1]. Zaraźliwa jest natomiast grzybica skóry głowy, która może przypominać łupież – dlatego nietypowe zmiany, szczególnie u dzieci, warto skonsultować z lekarzem.

Czy łupież swędzi?

Tak, łupież często swędzi. Świąd wynika z podrażnienia skóry głowy przez produkty przemiany materii drożdżaków Malassezia i osłabienia bariery naskórkowej [2,3]. Drapanie nasila podrażnienie, dlatego warto stosować szampon przeciwłupieżowy, który zmniejsza zarówno łuszczenie, jak i świąd.

Dlaczego łupież wraca jesienią i zimą?

Łupież wraca jesienią i zimą, ponieważ niska wilgotność powietrza, ogrzewanie, zmiany temperatury i noszenie czapek osłabiają barierę skóry głowy i sprzyjają jej podrażnieniu [1]. Latem objawy często się zmniejszają. W sezonie jesienno-zimowym warto profilaktycznie stosować szampon przeciwłupieżowy raz w tygodniu i nawilżać powietrze w mieszkaniu.

Bibliografia