Skóra odwodniona latem – dlaczego wysoka temperatura nasila utratę wody?

Skóra odwodniona – na czym polega problem?

Odwodnienie to stan, który wynika z zaburzeń w utrzymaniu odpowiedniej ilości wody w naskórku¹. Może pojawić się przy każdym typie skóry – zarówno suchej, jak i tłustej czy mieszanej. Skóra odwodniona traci elastyczność i jędrność, częściej towarzyszy jej uczucie napięcia, a przy długotrwałym deficycie wody może dochodzić do degradacji włókien kolagenowych i elastynowych¹.

Warto mieć świadomość, jak istotna jest skala tego zjawiska. W skórze – a głównie w jej górnych warstwach – jest zgromadzone około 20% całej wody organizmu². Aby warstwa rogowa działała prawidłowo, zawartość wody nie powinna w niej spadać poniżej 10%. Poniżej tej granicy naskórek staje się szorstki, mniej odporny i bardziej podatny na podrażnienia².

TEWL, czyli czym jest utrata wody przez naskórek?

Przeznaskórkowa utrata wody, w skrócie TEWL (z ang. transepidermal water loss), to przenikanie wody z głębszych warstw ciała przez warstwę rogową do atmosfery. Wyraża się ją w g/m²/h¹. W umiarkowanych warunkach z powierzchni skóry odparowuje w ten sposób od 300 do 400 ml wody na dobę – a gdy ten proces się nasila, pojawiają się oznaki odwodnienia¹.

Woda w warstwie rogowej występuje w dwóch postaciach. Część jest silnie związana z naturalnym czynnikiem nawilżającym (NMF) w korneocytach oraz z ceramidami cementu międzykomórkowego – i ta praktycznie nie odparowuje. Ucieka natomiast woda wolna, znajdująca się na powierzchni warstwy rogowej³.

Co decyduje o tempie parowania? Im sprawniejsza i grubsza bariera naskórkowa, tym mniej wody przedostaje się na zewnątrz. Gdy jednak warstwa rogowa jest cieńsza lub uszkodzona, na powierzchnię trafia jej więcej i tym intensywniej ona paruje³. Natomiast samo zjawisko odparowania napędza różnica ciśnienia pary wodnej między skórą a powietrzem³.

Wpływ wysokiej temperatury na przeznaskórkową utratę wody

Wysoka temperatura może zwiększać przeznaskórkową utratę wody, ale badania nie dają jednoznacznej odpowiedzi. Rzeczywiście, w warunkach kontrolowanych, w komorze klimatycznej wykazano, że TEWL rośnie wraz ze wzrostem temperatury i spada wraz ze wzrostem wilgotności powietrza⁴. Udokumentowano też w przybliżeniu liniową zależność między temperaturą powierzchni skóry a TEWL – im cieplejsza skóra, tym szybsze parowanie⁴.

Z drugiej strony obserwacje sezonowe bywają sprzeczne. Część badań notuje wyższy TEWL w miesiącach letnich – m.in. na skórze czoła oraz na powierzchni całego ciała po przejściu z klimatyzowanego pomieszczenia do gorącego otoczenia⁴. Jednak inne prace pokazują odwrotną tendencję: wyższą utratę wody jesienią i zimą oraz ujemną korelację z temperaturą⁴. Z czego to wynika? Eksperci podkreślają, że na TEWL wpływa wiele zmiennych naraz – nie tylko temperatura i wilgotność, ale też ciśnienie atmosferyczne czy okolica ciała. Dlatego trudno przypisać efekt wyłącznie ciepłu⁴.

Oznacza to, że wysoka temperatura sprzyja parowaniu wody ze skóry, lecz na jej stan latem wpływa znacznie więcej czynników.

Latem na kondycję skóry wpływa nie tylko temperatura

Latem na skórę działa cały zestaw czynników, które razem mogą nasilać odwodnienie i osłabiać barierę przeznaskórkową. Chodzi o:

• promieniowanie UV – wśród zewnętrznych przyczyn suchości skóry wymienia się przewlekłe działanie promieni słonecznych, a osłabiona bariera traci wodę szybciej²;
• klimatyzacja i suche powietrze – to czynniki przesuszające naskórek, a niższej wilgotności otoczenia towarzyszy zwykle wyższe parowanie wody²˒⁴;
• wiatr i wysokie temperatury – również są zaliczane do środowiskowych przyczyn nadmiernej suchości²;
• zanieczyszczenia powietrza – ekspozycja na pyły zawieszone i dwutlenek azotu wiąże się z podwyższonym TEWL, prawdopodobnie przez stres oksydacyjny uszkadzający barierę przeznaskórkową⁴.

Do tego dochodzi pocenie się, które jest osobnym, czynnym mechanizmem utraty wody – innym niż bierna dyfuzja mierzona jako TEWL, ale w upale często nakładającym się z przeznaskórkowym parowaniem. Wszystkie te elementy łączą się i mogą wpływać na osłabienie bariery skórnej. Może to prowadzić do błędnego koła: im mniej lipidów i NMF, tym szybciej ucieka woda, a im suchsza skóra, tym łatwiej o kolejne podrażnienia¹˒². Dlatego latem szczególnie istotna jest przemyślana, dopasowana pielęgnacja.

Jak zadbać o skórę odwodnioną latem?

Pielęgnacja skóry odwodnionej powinna opierać się na dwóch uzupełniających się działaniach. Z jednej strony warto sięgać po humektanty – substancje, które wiążą wodę w naskórku, np. składniki NMF, mocznik, gliceryna czy kwas hialuronowy¹˒². Z drugiej – po formuły zawierające substancje wspierające prawidłowe funkcjonowanie bariery naskórkowej i ograniczenie parowania, np. fizjologiczne lipidy: ceramidy, skwalen oraz nienasycone kwasy tłuszczowe, które wspierają odbudowę cementu międzykomórkowego i pomagają obniżać TEWL¹˒².

Istotnym elementem pielęgnacji pozostaje również ochrona przeciwsłoneczna – najważniejsze zabezpieczenie skóry, zwłaszcza w sezonie letnim. Promieniowanie UV nie tylko wzmaga odwodnienie poprzez osłabianie bariery skórnej², ale też odpowiada za fotostarzenie skóry i może sprzyjać rozwojowi nowotwórów⁵. Dlatego warto stosować preparaty z filtrem (SPF), ograniczać przebywanie na słońcu w godzinach jego największego nasilenia i pamiętać o nawodnieniu organizmu od wewnątrz. Takie postępowanie wspiera utrzymanie prawidłowej kondycji skóry również w okresach wysokich temperatur, zwłaszcza przekraczających 30°C.

Bibliografia